'Volop kansen voor gemeentelijke nudges'

    Klik hier om het orginele artikel te lezen op www.vso.net (21 november 2015)

    “Een goede nudge is onomstreden.” Duidelijke taal van Daniël Mager, als Research Consultant werkzaam bij onderzoeksbureaus Kantar Public (voorheen: TNS NIPO) en gespecialiseerd in gedragsonderzoek. Voor gemeenten ziet hij ‘ontzettend veel kansen’ om burgers op een slimme manier tot gewenst gedrag te bewegen.

    “Dat vergt van gemeentelijke onderzoekers wel dat zij inzicht hebben in de irrationaliteit van gedrag. Alleen dan kun je komen tot effectieve nudges én alle typen onderzoek beter interpreteren.”

    Eenvoudig. Goedkoop. En voor de burger gemakkelijk te ontwijken, zodat keuzevrijheid voorop blijft staan. Volgens Daniël Mager zijn het typische kenmerken van de perfecte nudge. Hij geeft een voorbeeld. “Je krijgt een brief dat zoveel procent van jouw buurtgenoten de belasting op tijd betaalt. Die brief maakt het voor jou op geen enkele manier lastiger om de belasting later te betalen. Maar het speelt wel in op je onbewuste wens om aan de sociale norm te voldoen. Zonder dwang word je verleid tot gedrag dat beter is voor de gemeenschap en voor jezelf.”

    Het doel van zo’n overheidsduwtje moet altijd onbetwist zijn, onderstreept Mager. “Een deel van de bevolking gelooft bijvoorbeeld niet in klimaatverandering. Dan kun je wel proberen om via nudging fietsen te stimuleren ten koste van de auto, maar dat werkt niet. Je zet dit middel alleen in als mensen bepaald gedrag zelf ook graag willen veranderen, maar er om allerlei redenen in blijven hangen.”

    Lokale Nudges

    Hij benoemt enkele mogelijke nudges op lokaal niveau. “Met de benaming van een algemene subsidie kun je sturen waaraan burgers dat bedrag uitgeven. Zo is er in Groot-Brittannië een ‘winter fuel payment.’ De naam blijkt van invloed op de juiste besteding. Verder weten we dat mensen van nature lui zijn. Als ze op een formulier ook maar één extra optie moeten aanklikken, haken sommigen al af. Daar kunnen gemeenten rekening mee houden: maak formulieren kort en eenvoudig, met zo min mogelijk keuzes.”

    Op het gebied van energieverbruik kan een gemeente brieven versturen: ‘U verbruikt minder dan gemiddeld!’ “Dat stimuleert mensen om nog zuiniger te zijn. De voorlopers trekken andere bewoners mee, want die willen niet te ver achterlopen.”

    Ook de elektronische borden met smilies die aangeven of een automobilist zich aan de snelheid houdt, vormen volgens de consultant een prima nudge.

    Boetes, voorlichting en nudging?

    De kunst is om te achterhalen waarom mensen onbewust bepaald gedrag vertonen en hoe je dat kunt beïnvloeden, meent hij. TNS NIPO ontwikkelde daartoe een speciaal model, het TNS Behaviour Web. Mager: “De kennis hieruit gebruik je om te bepalen hoe je een specifieke interventie het best kunt insteken. Je kunt immers aan allerlei knoppen draaien, zoals boetes, wetgeving of voorlichting. Nudging is slechts één instrument; daar moet je niet automatisch naar grijpen.” Dezelfde kennis is volgens hem nuttig om bestaande beleidsinstrumenten te evalueren: waarom werken ze wel of niet?

    Het lijkt Mager op gemeentelijk niveau vooral van belang om kennis over gedragsbeïnvloeding goed te delen, bijvoorbeeld in VSO-verband. “Zo hoeft niet iedere gemeente het wiel opnieuw uit te vinden. Gemeenten kunnen onder andere kijken naar kostenefficiëntie en de effectiviteit van bepaalde nudges. Uiteraard in het achterhoofd houdend dat een specifieke nudge misschien wel werkt in Almere, maar niet in Wassenaar.”

    Creativiteit

    Goede nudges bedenken vergt creativiteit, zegt Mager. “Het is een specialisme. Toch is het voor iedere onderzoeker goed om te weten welke rol irrationaliteit speelt. Dan kun je de goede onderzoeksvragen stellen.” De grootste uitdaging ligt volgens hem op nog een ander vlak. “Als beleidsonderzoeker zul je stevig in je schoenen moeten staan als je beleidsmakers op een nieuwe manier met vraagstukken wilt laten omgaan. Bestuurders schieten vaak snel in een regel-reflex. Ik ben benieuwd hoe zij zullen omspringen met het fenomeen nudging.”

    Bron: Vereniging voor Statistiek en Onderzoek, "Gedragsbeïnvloeding, de kracht van goede keuzearchitectuur". November 2015.